Περιγραφή
Ο «Θάνατος στη Βενετία» του Τόμας Μαν μοιάζει με μια προσεκτικά ενορχηστρωμένη τελετουργία: ένα μικρό σε έκταση κείμενο που όμως ανοίγει μπροστά σου σαν λαβύρινθος, όπου κάθε στροφή φωτίζει και μια άλλη όψη της ανθρώπινης ψυχής. Ο Γκούσταβ φον Άσενμπαχ, ο πειθαρχημένος, αυστηρός καλλιτέχνης του χρέους και της τάξης, φτάνει στη Βενετία σαν να μπαίνει σε έναν καθρέφτη που παραμορφώνει· εκεί όπου η λογική λιώνει όπως η άχνη της παλίρροιας και τα σύνορα ανάμεσα στο ωραίο και το επικίνδυνο αρχίζουν να θολώνουν.
Η Βενετία του Μαν δεν είναι τουριστική καρτ-ποστάλ· είναι μια πόλη-σκηνικό που αναπνέει τον πυρετό του ήρωα, ένας τόπος που μυρίζει υγρασία, αποσύνθεση και ταυτόχρονα εκθαμβωτική ομορφιά. Εκεί, ο Άσενμπαχ συναντά τον νεαρό Τάτζιο, μια μορφή σχεδόν μυθική, μια ενσάρκωση ενός ιδεώδους που ο ήρωας είχε μάθει μόνο να υπαινίσσεται στη δημιουργία του, ποτέ να το αγγίζει. Κι όμως, η γοητεία αυτή δεν παρουσιάζεται ως ρομαντική απόδραση αλλά σαν μια λεπτή, υπόγεια διάβρωση της ύπαρξης, σαν να ανοίγει ρωγμές στο τελειοποιημένο περίβλημα της αυτοκυριαρχίας.
Ο Μαν στήνει μια ιστορία που μοιάζει με αλληγορία για την παραίτηση του ανθρώπου από τις βεβαιότητές του. Η παρακμή της πόλης, η επιδημία που απλώνεται ύπουλα, οι σιωπές του ήρωα που βαθαίνουν — όλα λειτουργούν ως καθρέφτες εσωτερικής φθοράς. Ο «Θάνατος στη Βενετία» δεν αφηγείται απλώς έναν ανολοκλήρωτο έρωτα ή μια καθοδική πορεία∙ παρουσιάζει την τραγική στιγμή όπου η αναζήτηση της ομορφιάς μετατρέπεται σε παγίδα, όπου το κάλλος δεν λυτρώνει αλλά εξαντλεί.
Κι έτσι, το βιβλίο του Μαν, μέσα στη λεπτή και αριστοτεχνική του πρόζα, δεν προσφέρει λύσεις αλλά μια εμπειρία: την εμπειρία ενός ανθρώπου που, για πρώτη φορά, αντί να πειθαρχήσει τον εαυτό του, αφήνεται στην πιο απαγορευμένη του παρόρμηση — κι ανακαλύπτει ότι η ομορφιά μπορεί να είναι τόσο θανάσιμη όσο και αναγκαία. Είναι ένα έργο που διαβάζεται σαν εξομολόγηση χωρίς λέξεις, σαν ταξίδι εκεί όπου η τέχνη, η επιθυμία και η παρακμή συναντιούνται για μια στιγμή που δεν μπορεί να ξαναγίνει.
